مهارت‌های مطالعه
یکی از پرسش‌هایی که این روزها بیشتر دانش آموزان از خود می‌پرسند، این است که چگونه باید درس بخوانند تا هم بهتر متوجه مطالب درسی شوند و هم نمره‌های بهتری کسب کنند؟ به طور طبیعی هر دانش آموزی به این پرسش پاسخ متفاوتی می‌دهد. عده ای شب‌ها که محیط اطراف ساکت‌تر است مطالعه می‌کنند، عده‌ای با دوستان خود درس می‌خوانند، تعدادی صبح‌ها که مغز آمادگی بیشتری دارد، زودتر از خواب بیدار می‌شوند و درآن هنگام درس می‌خوانند و… ممکن است شما هم یکی از دانش آموزانی باشید که نه تنها روش‌های یاد شده؛ بلکه دیگر روش‌های مطالعه را نیز امتحان کرده باشید. ولی باز نتیجه دلخواه خود را از مطالعه نگرفته باشید. در اینجا قصد نداریم تا شما را با روش مطالعه خاصی آشنا کنیم؛ بلکه هدفمان این است که روش‌هایی را به شما بیاموزیم تا بتوانید با استفاده از آن‌ها بهره وری از مطالعه خود را افزایش دهید.
دانش آموزان در طول سال‌های تحصیلی خود ممکن است به درس‌های خاصی علاقه‌مند باشند و در همین حال علاقه‌ای به مطالعه برخی از کتاب‌های درسی خود نداشته باشند. مثلاً دانش آموزی ممکن است به فیزیک، ریاضی، تاریخ، زیست شناسی و… علاقه نداشته باشد؛ ولی مساله این است که به هر حال باید برای ورود به مدارج تحصیلی بالاتر در آن درس نمره قبولی گرفت. دانش آموزان به طور معمول هنگامی که سر کلاسی حاضر می‌شوند که علاقه ای به مطالب آن هم ندارند، مدام به ساعت خود نگاه می‌کنند و دوست دارند که زودتر زمان بگذرد. ممکن است خود شما نیز چنین احساسی را تجربه کرده باشید؛ ولی پرسش این است که آیا راهی برای غلبه بر این مشکل وجود دارد؟
آفت های مطالعه :
• بلند خوانی
• کلمه خوانی
• مطالعه حین را رفتن
• مطالعه با وسابل صوتی تصویری
• پرخوانی
• وسواس در مطالعه
• کند خوانی
اصول مطالعه و فراگیری بهتر
برای بهبود و افزایش توان یادگیری می‌بایست اصول ذیل را با دقت اجرا کنید. زیرا تنها با رعایت این اصول است که می‌توانید بهتر بیاموزید و از وقت حداکثر استفاده را ببرید. ما این اصول را به سه مرحله تقسیم کرده‌ایم و در هر مرحله توصیه‌های سودمندی بیان داشته‌ایم. این اصول عبارت‌اند از:
اصولی که قبل از مطالعه باید رعایت کرد.
اصولی که هنگام مطالعه باید رعایت کرد.
اصولی که باید بعد از مطالعه رعایت کرد.
۱- اصول قبل از شروع مطالعه
۱-۱- تعیین هدف:
شما باید قبل از مطالعه برای خودتان هدفی را مشخص کنید، به این معنی که این
درس را به چه منظوری می‌خواهید مطالعه کنید؟ آیا فقط نکته‌های اصلی درس را می‌خواهید یا قصد دارید همه ی مطالب کتاب را حفظ کنید یا بفهمید. این سؤالات در روند مطالعهی شما از جهت کمیت و کیفیت مؤثر خواهد بود.
۲-۱- تعیین مدت زمان مطالعه:
بعد از تعیین هدف باید معلوم کنید که چه مقدار زمان می‌خواهید صرف مطالعه کنید و این که چه حجمی از کتاب را می‌خواهید بخوانید. روان شناسان معتقدند که مغز انسان تمایل شدیدی به انجام هرچه سریع تر کار دارد و به همین دلیل اگر زمان و مقدار مطالعه مشخص نشود، موجب سردرگمی و کاهش دقت در هنگام مطالعه می‌شود. از طرفی تعیین زمان و مقدار مطالعه به خواننده آرامش می‌دهد و این آرامش موجب افزایش میزان یادگیری و سرعت مطالعه می‌شود.
۳-۱- انتخاب محیط مناسب: یکی از مهم‌ترین عواملیادگیری تمرکز حواس است بنابراین شما باید در محیطی مطالعه کنید که عوامل حواس پرتی و عدم تمرکز به حدّاقل برسد.
۴-۱- پرهیز از پرخوری قبل از مطالعه:
همان گونه که مطالعه با شکم خالی و در حال گرسنگی کم اثر و بی فایده است مطالعه پس از صرف غذای زیاد و سنگین و با شکم پر نیز غیرمفید بوده و منجر به یادگیری نمی‌شود. بنابراین سعی کنید با وضعیت جسمانی راحتی به مطالعه بپردازید. به قول شاعر:
«نه چندان بخور کز دهانت برآید… نه چندان که از ضعف جانت درآید»
۲- اصول هنگام مطالعه
۱-۲- مطالعهی فعالانه داشته باشید:
دانش آموزی که به منظور یادگیری و به صورت هدف دار مطالعه می‌کند برای یادگیری بهتر باید مطالعهی فعال داشته باشد شما می‌توانید با خلاصه برداری، حلّ تمرین، علامت گذاری و گزینش نکته‌های مهم، مطالعهی خودتان را فعال کنید. هم چنین سعی کنید با طرح سؤالاتی از قبیل این که هدف اصلی نویسنده چیست؟ این که کتاب راجع به چه موضوعی است؟ نکات اصلی و فرعی کدام است؟ آیا مطالب از نظر شما اهمیت دارد؟ و سؤالاتی از این قبیل. خلاصه این که عادت پرسیدن را در حین مطالعه در خود تقویت کنید.
۲-۲- جدّیت داشته باشید:
وقتی تصمیم می‌گیرید، فوراً شروع کنید و اجازه ندهید افکار مزاحم مانع شما شود. سعی کنید با روش‌های گفته شده در مهارت تمرکز حواس، تمرکز خود را افزایش داده و از دقت خود نهایت استفاده را ببرید.
شخص اگر در خواندن کمر همت ببندد و با فعالیت‌های ذهنی خویش به درک بیشتری نائل شود کار بزرگی انجام داده است. این نوع خواندن پویاتر و مستلزم فعالیت‌های مختلف بیشتری است. (منظور مهارت‌های اشاره شده در این کتاب است).
۳-۲- به خودتان استراحت بدهید:
برای داشتن یک مطالعهی مفید و به منظور درک بهتر مطالب باید پس از حدود ۴۵ دقیقه مطالعه به خود استراحت کوتاهی (۱۰ الی ۱۵ دقیقه) بدهید.

۴-۲- با کتاب شوخی کنید
تعدادی از دانش آموزان هنگامی که تلویزیون تماشا می‌کنند یا با دوستان خود صحبت می‌کنند همیشه خوشحال‌اند؛ ولی هنگامی که صحبت از کتاب و مطالعه می‌شود جدی و اخمو می‌شوند. در روان‌شناسی حافظه و یادگیری گفته می‌شود: مطالبی که بار هیجانی بیشتری دارند، بیشتر در حافظه می‌مانند و بهتر به خاطر آورده می‌شوند؛ زیرا هیجان، علاقه، تمرکز و ورود مطلب به حافظه را موجب می‌شود. برای نمونه از شما پرسیده می‌شود که آیا همسایه ۸ سال پیش خود را به خاطر می‌آورید؟ شما می‌گویید نه، از شما می‌پرسند همان که ۲ بچه داشت، شما می‌گویید نه به خاطر نمی‌آورم، همان که پدرش فروشنده لباس بود و شما باز هم به خاطر نمی‌آورید. به شما می‌گویند: همان که خانه‌شان آتش گرفت. یک مرتبه همه چیز در ذهنتان زنده می‌شود؛ چرا که آتش گرفتن بار هیجانی موثری داشته است. اگر چه آتش گرفتن، یک هیجان منفی در شما ایجاد کرده بود، ولی در هر حال هیجان انگیز بود و همین هیجان باعث می‌شود که شما خاطره آن آتش سوزی را بخوبی به خاطر بسپارید. به همین ترتیب شما می‌توانید برای این که مطالب درسی را بهتر و بیشتر به خاطر بسپارید با کتاب ارتباط عاطفی و احساسی برقرار کنید. یکی از بهترین روش‌هایی که شما می‌توانید به همین منظور از آن استفاده کنید، این است که با کتاب شوخی کنید. این موضوع به علاقه و تمرکز شما کمک زیادی می‌کند.
هر چه می‌توانید به سخت‌ترین مطالب کتاب بار هیجانی مثبتی بدهید و آن را بخوانید.
اگر بخواهید می‌توانید با زبان خوشایند خودتان با همه مفاهیم کتاب شوخی کنید. مثلاً هنگامی که قسمتی ازکتاب (درسی یابرایتان خیلی جالب بود، در حاشیه آن بنویسید: “چه جالب”. اگر برایتان تعجب آور بود، علامت تعجب بگذارید یا اگر پرسش برانگیز بود، علامت پرسش بگذارید. یک دانش آموز فعال به این ترتیب می‌تواند با کتاب درگیر شود و عقاید و عواطف خود را به شکلی با نوشتن اعلام کند.
۵-۲- از روش صحیح مطالعه استفاده کنید:
برای این که مطالعهی مؤثر داشته باشید باید با روش‌های استاندارد مطالعه آشنا شوید. البته روش‌های مطالعهی زیادی مطرح شده است ولی از میان این روش‌ها روش مطالعه PQ4R یا پس ختام می‌تواند برای شما بسیار مؤثر باشد که در ادامه مطالب به بیان این روش پرداخته می‌شود.
۳- اصول بعد از مطالعه
پس از این که مطالعهی شما به پایان رسید نباید تصور کنید که کارتان تمام شده و مطالبی را که مطالعه کردید دیگر از یادتان نمی‌رود. بلکه مهم‌ترین بخش، تکرار و مرور مطالب مطالعه شده است. درواقع شما با مطالعهی مؤثر مطالب را خلاصه نویسی و دسته بندی کرده‌اید. تا در مواقع مختلف از جمله امتحان و آزمون بتوانید با مرور مطالب به حافظهی خود در به یاد سپردن مطالب کمک کنید. بنابراین باید با مرور و تکرار مطالب، ضریب ماندگاری مطالب آموخته شده را در ذهن خویش افزایش دهید. البته مباحثه با دوستان و هم چنین درس دادن به جمعی از دانش آموزان نیز یک راه مفید برای درک بهتر مطالب و تثبیت یادگیری و رفع اشکالات درسی است.
روش صحیح مطالعه
مطالعه یک فنّ و مهارت است و یک دانش آموز ماهر باید روش درست مطالعه را بداند تا بتواند بهتر یاد بگیرد، بهتر امتحان بدهد، از درس خواندن لذت ببرد و نهایتاً این که از عملکرد خویش احساس خوبی داشته باشد.
متخصصان، روش‌های مختلفی را برای مطالعهی مؤثر عنوان کرده‌اند که یکی از بهترین و مؤثرترین روش‌های مطالعه، روش PQ4R است که در زبان فارسی «پس ختام» نام گرفته و شامل شش مرحله می‌باشد.
این مراحل عبارت‌اند از:
پیش خوانی (preview)
سؤال گذاری (Questioning)
خواندن (Reading)
تفکر کردن (Remind)
از حفظ گفتن (Recite)
مرور کردن (Review)
۱- پیش خوانی
اگر می‌خواهید مطالب یک کتاب یا فصلی از یک کتاب را یاد بگیرید، ابتدا به سرعت، تمام آن فصل را یک بار از نظر بگذرانید تا یک برداشت کلی از موضوع‌ها و مفاهیم آن فصل به دست آورید. در این مرحله می‌توانید قسمت‌های مهم و اصلی فصل را تشخیص بدهید تا در مراحل بعدی مطالعه بیشتر روی یادگیری آن قسمت‌ها تمرکز کنید. در مرحلهی پیش خوانی فقط به دنبال به دست آوردن مفاهیم کلی و موضوع‌های اصلی فصل هستیم، پس بهتر است تیترهای اصلی و فرعی را مطالعه کنید زیرا هدف‌های اصلی هر فصل را می‌توان در این تیترها پیدا کرد.
بسیاری از نکات کلیدی و اصلی هر پاراگراف را می‌توان در لغات Bold یا کلمات Italic پیدا کرد. مرحلهی پیش خوانی به شما کمک می‌کند که علاوه بر یک آشنایی مقدماتی با موضوع فصل، نکات اصلی و فرعی را تا حدّ بسیار زیادی تشخیص بدهید و برای ورود به مرحلهی بعدی یعنی سؤال کردن آماده شوید.
۲- سؤال کردن
بعد از پشت سر گذاشتن مرحلهی پیش خوانی و آشنایی کلی با مطالب فصل، سعی کنید در رابطه با موضوع مطالعه سؤال‌هایی طرح کنید. بهترین راه برای انجام این کار این است که عناوین، سرفصل‌ها و تیترهای اصلی را به سؤال تبدیل کنید. برای مثال در رابطه با همین مطلبی که مطالعه می‌کنید می‌توانید بپرسید: روش پس ختام چیست؟ چند مرحله دارد؟ و…
بهتر است سؤالات شما تا حدّ امکان ساده و متناسب با برداشت سطحی شما در حین پیش خوانی باشند. در عین حال سعی کنید سؤالات را با کلماتی از قبیل: چگونه، چه کسی، چرا، چه چیزی، بسازید. سؤالات را حتماً یادداشت کنید تا در مراحل بعدی بتوانید پاسخ آن‌ها را به دست آورید در بعضی مواقع با همین سؤالات به ظاهر ساده می‌توانید به تعداد زیادی از سؤالات امتحانی دست پیدا کنید. باز هم تکرار می‌کنیم، سعی کنید تیترهای اصلی و یا فرعی را به سؤال تبدیل کنید. سؤال گذاری ممکن است وقت شما را بگیرد و کمی مشکل باشد ولی به طور چشم گیری تمرکز حواس، دقت و سرعت عمل شما را افزایش می‌دهد و موجب سهول یادگیری شما می‌شود.
۳- خواندن
همهی ما وقتی درس می‌خوانیم منظورمان این است که درس را یاد بگیریم، بفهمیم، حفظ کنیم و به خاطر بسپاریم برای همین سعی می‌کنیم خط به خط کتاب و جزوه را بخوانیم و حفظ کنیم و در ذهن خود تکرار کنیم در صورتی که به گفتهی «تونی بوزان» از محققین بنام روش‌های مطالعاتی، هدف از مرحلهی خواندن یادگیری و به خاطر سپردن مطالب نیست. هدف از مرحلهی خواندن فقط فهمیدن و انتقال اطلاعات از کتاب به یادداشت‌ها است. یعنی خلاصه نویسی و یادگیری و به خاطر سپردن مطالب باید از روی خلاصه نویسی ها و در زمان‌های مرور صورت گیرد.
در این مرحله مطالب فصل را با دقت و به طور کامل مطالعه کنید. در حین مطالعه سعی کنید به سؤالاتی که قبلاً طرح کرده‌اید جواب دهید. در این مرحله باید بعد از مطالعه و تفکر در مورد موضوع هر بخش، خلاصه برداری را فراموش نکنید. سعی کنید با خلاصه برداری کردن- به روشی که در مهارت خلاصه برداری گفته شده است- طوری مطالب خود را تنظیم کنید که در مراحل بعد بتوانید به راحتی حفظ کنید و به خاطر بسپارید. در این میان استفاده از خلاقیت و مهارت‌های ابداعی بسیار مؤثر می‌باشد.
۴- تفکر
به طور کلی این مرحله در همهی مراحل مطالعه نقش کلیدی دارد. به خصوص در هنگام خواندن و طراحی سؤال. بنابراین سعی کنید در هنگام خواندن در مورد مطالب و مثال‌ها فکر کنید و از مطالب تصویرسازی ذهنی داشته باشید. هم چنین سعی کنید بین آن چه که از قبل در مورد این مطالب می ذدانستید و آن چه می‌خوانید ارتباط برقرار کنید.
۵- از حفظ گفتن
پس از پشت سر گذاشتن دو مرحلهی قبل یعنی خواندن و تفکر سعی کنید مطالب مهم آن را برای خودتان بازگو کنید. ضمناً سعی کنید به سؤالاتی که قبلاً طرح کرده‌اید به زبان خودتان پاسخ دهید. بهتر است در این مرحله به جای استفاده از جملات کتاب از جملات ساختهی خودتان استفاده کنید. درواقع سعی کنید مطال مطالعه شده را به زبان خودتان و آن طور که راحت تر هستید بازگو کنید. سعی کنید خودتان را از قید و بند جملات کتاب آزاد کنید. از حفظ گفتن به شما کمک می‌کند که بخش‌هایی را که خوب یاد نگرفته‌اید تشخیص بدهید و آن‌ها را از نو بخوانید.
۶- مرور کردن
وقتی که تمام فصل را خواندید در فاصله‌های مناسب مطالب مطالعه شده را مرور کنید. بهترین راه مرور کردن این است که از خلاصه‌های خودتان استفاده کنید و سعی کنید سؤالات هر فصل را (چه آن‌هایی که خودتان طرح کرده‌اید، چه آن‌هایی را که کتاب طرح کرده است) بدون مراجعه به مطالب متن درس پاسخ بدهید. بخش‌هایی را که نمی‌توانید به سؤالات آن‌ها جواب بدهید، از نو بخوانید یا این که با مراجعه به خلاصه‌هایتان دوباره آن‌ها را مرور کنید. مرحلهی ششم را در فاصله‌های مناسب تکرار کنید تا تمامی مطالب مطرح شده را به خاطر بسپارید.
مهم‌ترین قسمت مطالعه که سبب ثبت اطلاعات در لایه‌های زیرین ذهن می‌شود و جلوی فراموشی را می‌گیرد مرور کردن است به طوری که پیشینیان معتقد بودند (الدرس حرف و التکرار الف) یعنی درس یکبار و تکرار هزاربار. خوش بختانه مطالعات دانشمندان علوم روانشناسی و یادگیری از جمله مطالعات آقای لایتنر این هزار بار را به ۴ بار تقلیل داده است.
زمان‌های مرور
۱- یک روز بعد که فراموشی را تا یک هفته به تأخیر می‌اندازد.
۲- یک هفته بعد که فراموشی را تا یک ماه به تأخیر می‌اندازد.
۳- یک ماه بعد که فراموشی را تا چهار ماه به تأخیرمی اندازد.
۴- چهار ماه بعد که فراموشی را تا یک سال به تأخیر می‌اندازد.
به خاطر داشته باشید:
کسانی که مطلبی را ۶ بار پیاپی می‌خوانند در مقایسه با کسانی که در ۶ نوبت و هر بار ۵ دقیقه. این کار را می‌کنند، درصد یادگیری
کمتری دارند. چرا که در فواصل زمانی قدرت پردازش ذهن بالاتر می‌رود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست
0

Your Cart